Quần thể Gò Tháp (tỉnh Ðồng Tháp) gồm có Gò Tháp, Tháp Cổ Tự, Gò Minh Sư, Ðền thờ Ðốc Binh Kiều, Thiên Hộ Vương, Miếu Bà Chúa Xứ là kết tinh của nền văn hóa dân gian Nam Bộ cách nay khoảng 1.500 năm. Mỗi di tích trong quần thể đều chứa đựng những giá trị khảo cổ, lịch sử, và có một vị trí bền vững trong đời sống văn hóa của nhân dân Nam Bộ.

Di tích Gò Tháp thuộc xã Tân Kiều, huyện Tháp Mười, tỉnh Ðồng Tháp, cách thị xã Cao Lãnh khoảng 40 km, nằm ở vị trí gần trung tâm Ðồng Tháp Mười. Toàn bộ khu di tích là một tập hợp nhiều gò đất pha cát với diện tích khoảng 3.000 m2. Trên mặt gò, có nhiều cổ thụ, tàn lá sum suê rợp bóng một vùng dưới cái nắng chói chang Ðồng Tháp Mười. Chung quanh gò là vùng trũng rộng lớn với rừng tràm xen lẫn năng, sậy, sen, súng. Khu di tích Gò Tháp chưa bao giờ bị ngập nước, cho dù mùa nước nổi của những năm lớn nhất.

Cuối thế kỷ 19, di tích Gò Tháp có tên gọi là Prasat Pream Loven. Rồi qua hàng chục năm của đầu thế kỷ 20, các nhà khảo cổ người Pháp thuộc Trường Viễn Ðông Bác Cổ đến khảo sát nhiều pho tượng và các sản phẩm điêu khắc, văn tự cổ đã được phát hiện. Sau khi thẩm định, bằng vào các cơ sở chứng lý khoa học, các nhà khảo cổ đã kết luận: "Di tích Gò Tháp Mười là một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng của nền văn hóa óc Eo".

Trong các loại hình văn hóa óc Eo, gồm các sản phẩm: gỗ, gốm đá rất phong phú đa dạng, nhất là gạch, với kích cỡ lớn và trung bình. Gạch ở trên gò, gạch ở chung quanh nơi đồng ruộng, cục nguyên, cục vỡ ngổn ngang nơi Gò Tháp, Ðộng Cát, Sa Rài thuộc tỉnh Ðồng Tháp, đến tận Giồng Giung, Gò Hàng, Bãi Liếp thuộc Long An và lấn qua Trường Tháp thuộc tỉnh Tiền Giang... Ðó đây còn có nhiều gạch, phiến đá, trụ đá, sản phẩm tôn giáo nghệ thuật, và đồ dùng trong sinh hoạt gia đình gồm: nồi, bình có vòi, ràng chì, lưới...

Ðặc biệt là gạch xếp thành mộ táng với bảy lớp mầu hồng, loại chín lớp mầu trắng. Mỗi chi tiết như tiềm ẩn một thứ ngôn ngữ riêng biệt. Ðồ sộ và huyền bí là nền gạch ở Miếu Bà Chúa Xứ (kích thước 25 x 13,85 m) chính giữa có hoa văn tám cánh xếp bằng chín viên gạch, chỉ theo bốn hướng chính và bốn hướng phụ của địa bàn. Ðây là ẩn số chưa tìm ra lời giải. Chất kết dính tuyệt vời, khi thấm nước có thể gỡ ra từng viên, lúc khô dùng cuốc để xeo. Trải qua quá trình 1.500 năm, độ lún của nền gạch không đáng kể. Không thể lấy chất liệu, kỹ thuật cổ điển mà so sánh với ngày nay, vì cảm nghĩ của người xưa xây đền, xây tháp thờ trời Phật, thần thánh do lòng thành, đức tin toàn tâm, toàn ý được đặt lên hàng đầu. Do vậy trải qua thời gian dài vẫn tồn tại.

Sau hai đợt khai quật vào năm 1984 và 1993, các nhà khảo cổ đã phát hiện di tích Gò Tháp ba loại hình di tích gồm: Di tích cư trú, di tích kiến trúc và di tích mộ táng. Ðoàn khảo cổ còn khẳng định: "Gò Tháp là di chỉ khảo cổ đầu tiên ở tả ngạn sông Tiền, cách Ba Thê, óc Eo (An Giang) khoảng 90 km về phía đông bắc, gồm một chuỗi gò, liền khoảnh do bàn tay con người bồi đắp dựa trên thành tạo ban đầu của tự nhiên". Ngày nay, theo quan điểm mới ta nói đây là cuộc cộng cư "Chung sống với lũ". Trên địa bàn này, họ chia từng khu vực, gồm các điểm kiến trúc: Gò Tháp, Gò Minh Sư, Gò Miếu Bà Chúa Xứ... Ðiểm sản xuất gồm: Khu vực đền thờ Thiên Hộ Vương - Ðốc binh Nguyễn Tấn Kiều. Còn khu mộ táng nằm về phía tây nam. Dọc triền lưng, dưới chân Gò Tháp về phía bắc, đã phát hiện nhiều cọc gỗ nhà sàn, dễ liên tưởng đến tuyến dân cư, tạo nên quần thể nhân dân lao động trong vùng.

Di tích Gò Tháp đã thật sự có một vị thế bền vững trong đời sống văn hóa của dân Nam Bộ, được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích lịch sử - văn hóa và khảo cổ cấp quốc gia vào năm 1989. Ðã mười năm qua, Ðồng Tháp đã trùng tu tôn tạo ngày càng khang trang đẹp đẽ. Tương lai sẽ trở thành một trong những cái nôi văn hóa của quê hương Nam Bộ, là niềm tự hào của nhân dân đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đánh giá của đoàn khảo cổ, Ðồng Tháp Mười từng có tên trong lịch sử vào khoảng sáu thế kỷ đầu Công nguyên.

Ở nơi đây, sớm có nền văn hiến rạng rỡ, có chữ viết riêng, đặt quan chế với nền cai trị vững vàng (thiết chế và thuế khóa, luật pháp...) đời sống kinh tế phong phú, trao đổi hàng hóa dùng vàng bạc đá quý làm trung gian, có nền nông nghiệp trồng lúa phát triển lâu đời, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ tinh xảo, nhà cửa khang trang, hàng hải phát triển sớm.

Nhìn về quá khứ để gợi mở cho một tương lai, góp phần vào việc nghiên cứu, để minh chứng cho một bộ phận dân tộc trên con đường hội nhập cộng đồng các dân tộc trong vùng Ðông - Nam Á.

Hiện nay, sau 24 năm xây dựng đất nước, Gò Tháp đã thay da đổi thịt. Ruộng lúa bao phủ trên cánh đồng bát ngát, ngút ngàn mà trước đây tưởng chừng không ai định canh định cư nổi. Với tuyến đê bao bọc gần 30 km chính quyền đang quy hoạch khoảng 3.000 ha đất quanh Gò Tháp để trồng tràm, bảo vệ bưng sen, bưng súng, nuôi cò, nuôi trích và các loại động vật chim muông khác... tạo môi trường sinh thái thích nghi cho các loại động vật về trú ngụ vùng đất nguyên thủy cổ sơ gần gũi thiên nhiên.
       Back Mục Lục VIỆTNAM QUÊ HƯƠNG TÔI

GAMES     ABOUT     KIENTRUC     THƠ & TẾU     QUÊ HƯƠNG
MÙI VỊ QUÊ TA     ALBUM VIỆT     QUỐC KỲ     MẸ VIỆT     THƠ TÌNH     THƠ HAY