|
Mùa này, vào những buổi chiều
sẫm tối có cơn dông, tôi vẫn thường
nhớ đến một căn nhà thấp ở phố
Hàng Gai, Hà-nội, quanh năm ẩm thấp, hễ có
mưa rào thì nước dâng lên mấp mé chân
giường. Nhà ấy là nhà của cụ tôi, sau
để lại cho thầy mẹ tôị Có lẽ vì
sợ làm mếch lòng các cụ, thầy tôi không dám sửa
lại, thành thử mỗi khi mưa thì nhà dột
đất ẩm, nửa đêm chợt tỉnh giấc
nồng, cứ nghe ồm ộp bên tai tiếng cóc nhái kêu
gào như thể mình đương nằm giữa cánh
đồng: ghét quá! Tôi còn nhớ có đêm, mất
ngủ, tôi lén thức dậy thắp một cây nến
nhỏ đi soi ở dưới gậm giường,
bắt cóc, đem hành phạt. Mẹ tôi mắng: ÕBắt
nó phải thì tội chếtỎ. Và mẹ tôi lại
bảo: ÕMình nó có nhựa, chạm phải, hóa hủi,
không thể nào chữa đượcỎ. ÕCon cóc là
cậu ông trời, Hễ ai đánh cóc thì trời đánh
choỎ. Từ đó, tôi không dám đánh cóc, giết cóc
nữạ Và cũng từ đó, tôi yên trí rằng
nhựa cóc sẽ sinh bệnh hủi cho mãi tới bây
giờ... để thú thực rằng tôi đã ngạc
nhiên và kinh sợ hết sức khi thấy có người
ở đây ăn cháo cóc Cóc ai mà lại còn không biết
nó? Xấu đến thế là cùng! Nó nặng nề, ì
ạch, lúc nào cũng ngồi chồm hỗm, mắt
cứ giương ra trừng trừng, mà da thì đen mai
mái, lại sù sì, tởm quá. Nhìn bát cháo cóc mà tưởng
tượng lại cái thân hình như thế, thực tôi
không hiểu sao người ta có thể ăn uống
Õlẩm cẩmỎ như thế được...
Nhưng đến khi liều chết, húp thử vài
miếng xem sao thì mình cũng thấy nó có một
hương vị lạ, ngon ngọt, thơm thơm, man
mát như thể thịt có ướp hoa bưởi
vậỵ Thử cho mà biết như thế cũng
haỵ Có một thuở nào xa xưa lắm rồi, tôi
đã ở trong rừng với người Chàm, lấy
lá đu đủ nấu canh, ăn ốc ma leo ở hàng
rào ẩm cả tháng mà không làm sao hết, trái lại
vẫn cứ ngon... Có người sống hàng năm trong
rừng ăn kiến, ăn gián còn ghê hơn tôi, mà có làm
sao đâủ Còn ở tỉnh thành, ai mà không ăn ốc
nhồi, ốc vặn, ai mà lại không ăn rươi,
ăn ếch? Thế thì tại sao không thể bắt con
chằng hiu nhắm rượu chơi, nướng con dế
cơm lên lửa ăn với củ lạc rang và rửa
con cóc cho sạch nhớt, lột da, chặt đầu
nấu cháỏ ếch và cóc cùng thuộc loài Õlưỡng
thể động vậtỎ.
Người Tây phương ăn ếch chiên, ếch xào
lăn với hành và nuôi ếch Õto thế này nàyỎ
đóng hộp để xuất cảng thì nghĩ cho
kỹ, cóc cũng chỉ thế mà thôị Người ta
sợ ăn cóc chỉ vì có thành kiến về da nó,
nhưng có ai đã được xem làm một mẻ cóc
rồi mới biết Õtắt đèn nhà ngói cũng
như nhà tranhỎ, thịt ếch cũng chẳng
hơn gì thịt cóc. Cho tới bây giờ chưa có
một ai bảo cho tôi biết da cóc có truyền bệnh hủi
đích thực hay không, những trông một mẻ cóc
chặt đầu, lột da rồi, để trên
thớt chờ làm thịt, ta thấy thịt cóc hấp
dẫn như thịt Õba dọiỎ vậỵ Thịt
ấy màu trắng ngà, thớ nhỏ, đanh mà ráo rẻ
đáo để. Thử tượng tượng
để cho khô nước, chiên hành tỏi cho dậy mùi
rồi bỏ thịt cóc vào mà xào, cái thơm tho tiết ra
trong không khí quyễn rũ khứu giác của
người ta biết chừng nào! Ông nào nhậu, chờ
cho thịt chín vàng, xúc ra đĩa, gia thêm sả, hạt
tiêu, ớt vào mà nhắm nhót có thể thấy thích thú
hơn ăn thịt gà mái tợ Thịt dê dai lắm, mà
thịt thỏ thì xác quá, không thể đem ra so sánh
được với thịt cóc, mềm, mà nhai sừn
sựt, ngọt nhưng ý vị, đậm đà,
chớ không trơ trẽn như thịt ngan, thịt
ngỗng. ÕBẩm các cụ, chúng tôi xin lỗi, chớ
ăn cóc như thế này, ngon nhất món gì?Ỏ Tôi
đã hỏi ý kiến nhiều người sành ăn
ở đây thì cóc ăm sướng nhất là món
cháọ
Thịt cóc luộc với cháo, ăn thanh cảnh mà không
ngấỵ Nhưng phần đông thích ăn cháo với
thịt cóc xàọ Ăn kiểu này, cũng như
Õcập tầyỎ hay Õkê ạp chúcỎ, nghĩa là
để cháo với thịt riêng ra, duy khác một chút là
cá thì để tái, gà thì luộc Õlòng đàoỎ, còn cóc
thì xào lên trước. Lúc ăn, trút thịt cóc vào cháo,
quậy lên. Ai ăn được màđầu, rẩy
một chút lên cho thêm thơm, thêm béo; nhưng nếu không
có thì cũng chẳng sao, bởi vì riêng thịt cóc,
cũng đã thơm và ngọt lắm rồị Vừa
húp, vừa ngẫm nghĩ, ta có cảm giác cái thơm,
ngọt đó tựa như cái thơm ngọt của tôm
he và bào ngư hòa hợp với nhau để tạo thành
một Õlực lượng thơm thứ baỎ vừa
lành vừa mát. Thực thế, nhiều người
bảo tôi rằng cháo cóc mát lắm, trẻ con,
người lớn ăn vào giải nhiệt; hơn
thế có ông lại bảo nó trừ được
cả một vài chứng kinh, sũng và chứng khóc
Õdạ đềỎ của trẻ mới sinh -
chẳng biết có đúng hay không? Nói thì nghe sướng
lắm, nhưng bởi mình mới Õtập sựỎ
ăn cháo cóc nên vẫn cứ thấy rờn rợn,
sợ một cái gì... Thì ra là mình sợ chết. Chớ
saỏ Đọc báo hàng ngày, người ta há chẳng
thấy đôi khi có đăng tin ăn thịt cóc
chết người là gì đấỷ! Một ông
bạn bảo tôi:
- Có thế thực, ăn cóc có khi chết người,
nhưng chết là tại người ta làm lòng không
kỹ.
Lúc làm cóc cần nhất là phải sạch, đừng
để cho dập mật, đừng để cho sót
trứng vì nếu trứng cóc làm không kỹ, nó dính vào
mỡ, ăn vào dễ chết như chơị Mật
lấy không hết cũng vậỵ Người ta
bảo rằng một nồi cháo cóc mà để xót
mươi cái rứng ăn vào chỉ nửa tiếng
đồng hồ thấy xây xẩm mày mặt lại,
quỵ luôn. Các ông già, bà cả lại còn nói rằng
thịt cóc tối kỵ củi cà và khoai mì. Nấu thịt
cóc với rõ cây cà ti'm phơi khô hay ăn thịt cóc
lẫn với khoai mỳ cũng độc lắm,
dễ chết ngườị Nghe thấy mà bắt
ớn! Song le những người ưa thưởng
thức món ăn ngon khôn g vì thế mà chịu thôi thịt
cóc. ờ phải, cứ vào vụ mưa này đây, có ai
về chơi thăm những vùng quê Cái-bè,
Cần-giuộc, ở lại nghỉ đêm ở
Tân-phước hay Chợ Gạo mới thấy
người ta ham bắt cóc ăn đến chừng
nàọ Mấy thằng nhỏ cởi trần trùng
trục, đóng khố, lội mưa, xách một cái
đèn đi lùi lũi vào vườn nhà người ta rón
rén tìm đến chỗ cóc kêu lấy xiên xiên từng con
hoặc nằm xoài ra để chộp cho vào trong một
cái giỏ đeo ở bên sườn. Nhưng đấy
chỉ là những tốp người lẻ tẻ đi
bắt cóc vô tổ chức. Muốn hiểu thế nào là
bắt cóc Õchân chínhỎ, ta phải đi ra ngoài, đi
quan sát dưới trời mưa, ở ruộng, hay
dọc một con đệ Hoàng hôn vừa lả
xuống trên nội cỏ, đồng cây từ
Laođung qua Trà-bến, từ Long-thành đến Lái-an
từ Cồn-lát đổ về, từ bờ sông cái
vọng sang, tiếng cóc ì à ì ộp liên thanh bất
chỉ như một bản nhạc thô kệch nhưng
xúc tích hương cau, mùi lúạ Từng nhóm người
bận áo đen quần cụt, lầm lầm lũi
lũi đi ở trên bờ ruộng, vểnh tai lên nghe
xem tiếng nhạc cóc từ nơi nào vọng rạ
Chỉ một giây, họ biết ngay nơi cóc
ÕhộiỎ. Thường thường, đó là một
cái gò cỏ rậm hoặc một lu đất bên
cạnh những vũng nước dợ Chiếu
một ánh đèn vào đó mà coi: chúng Õbắt cặpỎ
với nhau kỹ lắm; ánh đèn vừa chiếu vào,
léo mắt, cặp nào cặp nấy nhảy đì đà
đì đạch, nhưng cấm có cặp nào chịu
rời nhaụ Một cuộc bố ráp diễn ra, làm cho
kẻ bàng quanh tưởng tượng như mình
đương chứng kiến một cuộc bố ráp
ở Chuồng Chó hay Ngã ba chú íạ Mười cặp
thì cả mười bị tóm! Người Õchuyên
viênỎ thong thả giơ từng cặp bắt
được, đưa lên ánh đèn dầu để
coi nở một nụ cười khoái trá khi bắt
được cặp cóc đen và mập. Cái giống cóc
bụng đỏ là cóc bệnh, ăn chẳng ra cái
chết gì, chỉ để dành trong nhà ăn với nhau,
chớ không bán được tiền.Cóc được
ưa chuộng phải là cóc ÕbựỎ, có nhiều
ÕmụtỎ đen ở trên lưng, chân ÕnoỎ mà sáng.
Người ta cho tất cả vào trong một cái vó tre hay
thùng thiếc đem về, lột da rồi đưa ra
chợ. Các chợ Sài-gòn, Phú-nhuận, Ngã ba ông Tạ...
thường vẫn bán cóc cho người thủ đô
mua xàị Hỡi cô Hai, cô Ba, Cô Sáu, cô Bảỵ.. cô Chín,
cô Mười ơi! Gà nhúng hèm, ăn mãi bứ; chạo
tôm, gỏi sứa, bì cuốn, dùng luôn cũng ngán! Hôm nào
thử ra chợ mua một mẻ cóc về làm vài món
ăn chơi, các cô sẽ thấy chồng bớt khó tính
đi, và các ông sẽ vừa thưởng thức
miếng ngon vừa kể những câu chuyện hay hay
đáo để:
- Em có biết tại sao về cữ mưa này,
người ta bắt được nhiều cóc không?
Nguyên giống cóc, cũng như giống ếch nhái, là
một loại động vật vùa nước mà
vừa cạn. ÕCái trứng nở ra như mộ thứ
ấu trùng, có mang để thở, ở dưới
nước như loài cá. ít lâu sau, mang nó rụng đi,
chân mọc ra, đồng thời cái đuôi mất
nốt. ÕCứ vào cữ mưa thì cóc dưới
nước lên trên bờ ở, nhưng cũng chính vào lúc
đó, những cóc dậy thì, cũng như các cóc nạ
giòng, lớn tuổi nằm trong những đồng
ruộng đầy sao rụng, mơ chuyện â tình, thi
nhau làm công việc truyền tử nhươc tôn.
ÕNhững tiếng kêu oai oái, có lúc như đau
đớn, có lúc như thở dài, có lúc như rên rú, có lúc
như nhõng nhẽo, chính là tiếng nói của tình yêu
đấy, em thương ạ! ÕVậy mà, tội
nghiệp, đang lúc cóc mến thương trao nhịp
thở chung tình với nahu trong đêm xanh mát rượi
thì loài người từ khắp nơi đổ
đến, vơ cả lũ rồi ném cả vào thùng. Hú
vía! Có con sây sát cả mình; có con gãy đùi, sứt trán;
lại có cặp bị dứt ngang ra, nhưng đa tình
thay là giống cóc! Bị sa cơ đến như
thế, cặp nào cặp nấy vẫn không chịu
rời nhau, nhất thiết khắng khít cho đến
chết. ÕYêu là chết ở trong lòng một ítỎ có
phải nhà thi sĩ đã viết như thế phải
không, em? Với loài cóc, yêu là chết thực sự,
chết đứ đừ, chết Õtoàn diệnỎ,
chết giẫy lên đành đạchỎ; nhưng không
hề gì, ở trong thùng, trong vó chùng vẫn Õsong caÒ
bản nhạc mê lỵ Vì thế, đừng
tưởng ăn thế này là chỉ ăn thịt cóc mà
thôi, nhưng chính là ta ăn hương thơm
đồng ruộng, ăn... những bản nhạc dân
ca, ăn... bao nhiêu cuộc ân tình ra rít? vào lòng...Ỏ
Người chồng nói tới đó, đưa mắt
nhìn vợ, thì thấy long lanh cặp mắt lá khoai,
hồng lên đôi má mịn màng... Đêm ấy, bên chùm
dạ lý hương, hai mái đầu
xanh sát lạị.. Đâu đây, có mùi hoa bưởi
thơm thơm...
|
